Ríkisendurskoðun skilar stjórnsýsluúttekt um Landeyjahöfn

Landeyjahöfn var tekin í notkun hinn 20. júlí 2010 og hefur höfnin því verið í rekstri í um 12 ár

13.Júní'22 | 21:30
dælt_disa

Allar áætlanir um rekstur Landeyjahafnar voru mjög vanáætlaðar og munar þar mestu um stóraukinn kostnað vegna viðhaldsdýpkunar. Ljósmynd/TMS

Áætlað var að kostnaður við dýpkun Landeyjahafnar yrði um 60 m.kr. ári (á verðlagi ársins 2008) en reyndin síðastliðin ár hefur verið um 227-625 m.kr. á ári (2011‒20). 

Þetta segir m.a. í niðurstöðukafla stjórnsýsluúttektar Ríkisendurskoðunar um framkvæmda- og rekstrarkostnað Landeyjahafnar. Úttektin var kynnt fyrir stjórn­skip­un­ar- og eft­ir­lits­nefnd Alþingis í morg­un. Rík­is­end­ur­skoðun ákvað að ráð­ast í úttekt­ina af eigin frum­kvæði.

Enn fremur segir í niðurstöðukaflanum að samanlagður kostnaður við viðhaldsdýpkun á tímabilinu 2011‒20 er um 3,7 ma.kr. Reynsla af nýrri ferju sem tekin var í notkun 2019 hefur þó verið góð og frátafir vegna óhentugs veðurfars eða ónógrar dýptar í höfninni hafa verið minni en áður. 

Dýpkunarkostnaður ekki færður sem rekstrarkostnaður heldur sem fjárfestingakostnaður

Árlegur kostnaður við Landeyjahöfn felst aðallega í viðhaldsdýpkun. Dýpkunarkostnaðurinn er ekki færður sem rekstrarkostnaður hafnarinnar, heldur sem fjárfestingakostnaður. Ljóst er þó að allar áætlanir um rekstur Landeyjahafnar voru mjög vanáætlaðar og munar þar mestu um stóraukinn kostnað vegna viðhaldsdýpkunar. Á fimm ára samgönguáætlun 2015-2018 var gert ráð fyrir framlögum upp á rúma 1,3 ma.kr. en þegar upp var staðið reyndist kostnaður við höfnina vera tæpir 2,5 ma.kr. á sama tímabili. Kostnaður við höfnina árið 2020 reyndist vera um 461 m.kr. en framlög á samgönguáætlun fyrir sama ár var áætlaður 433 m.kr. Gert er ráð fyrir sama framlagi á ári hverju 2021‒24. Þar af eru framlög vegna dýpkunar hafnarinnar áætluð 334 m.kr. á ári sem er um þreföld upphafleg áætlun um kostnað við dýpkun (á verðlagi 2022).

Of lítið og of kostnaðarsamt til þess að dæling af þessu tagi borgaði sig

Árið 2018 var ráðist í framkvæmdir við Landeyjahöfn með það í huga að koma upp sérstökum botndælubúnaði á landi til að dæla sandi upp úr höfninni. Fyrri áætlanir Vegagerðarinnar gerðu ráð fyrir að slík fjárfesting myndi auka nýtingu hafnarinnar og kom búnaðurinn til landsins haustið 2020. Af uppsetningu hans varð þó ekki þar sem Vegargerðin mat síðar (2021) að afköst dælingar frá landi hefðu verið ofmetin í fyrri áætlunum. Þannig myndi reynast umtalsvert verk að koma búnaðinum fyrir í hvert sinn til þess að hefja dælingu og að henni lokinni þyrfti að taka hann aftur niður, enda þyldi hann ekki þann veðurofsa sem myndast getur við Landeyjahöfn. Við kjör aðstæður var metið að umræddur búnaður afkastaði um 2.000 rúmmetrum á dag og að mati Vegagerðarinnar er það of lítið og of kostnaðarsamt til þess að dæling af þessu tagi borgaði sig.

Vinna nú sérstaka rannsóknaráætlun vegna vegvísis að heildstæðri óháðri úttekt

Í apríl 2020 samdi samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytið við verkfræðistofuna Mannvit um óháða úttekt á framkvæmdum í Landeyjahöfn. Skýrsla lá fyrir í október 2020 og þar kom fram að ólíklegt þykir að unnt sé að gera endurbætur á höfninni eins og hún er í dag þannig að dýpkunarþörf hverfi að verulegu leyti. Í skýrslunni er útfærður vegvísir að heildstæðri óháðri úttekt á Landeyjahöfn. Innviðaráðuneytið tók skýrsluna til skoðunar og fól Vegagerðinni í framhaldi frekari gagnasöfnun. Vegagerðin vinnur nú sérstaka rannsóknaráætlun vegna verkefnisins og er búist við að þeirri vinnu ljúki í árslok 2022.

Tillögur til úrbóta

  1. Færa ber kostnað við viðhaldsdýpkun sem rekstrarkostnað Landeyjahafnar. Ríkisendurskoðun bendir á að áætlanagerð þurfi að vera raunsæ og að framlög á samgönguáætlun og fjárlögum hverju sinni þurfi að vera í takt við kostnað við viðhaldsdýpkun, enda hefur hann reynst langt umfram upphaflegar áætlanir. Þá gagnrýnir Ríkisendurskoðun að kostnaður við viðhaldsdýpkun sé ekki færður sem rekstrarkostnaður Landeyjahafnar enda er sannarlega um rekstrarkostnað hafnarinnar að ræða.
  2. Ráðast þarf í heildstæða úttekt á nauðsynlegum úrbótum. Ríkisendurskoðun telur að nauðsynlegt sé að ráðast í heildstæða úttekt á Landeyjahöfn svo fá megi úr því skorið hvað raunverulegar endurbætur kosta (þ.m.t. á innsiglingunni) og hvort fýsilegt sé að ráðast í umfangsmiklar aðgerðir til þess að bæta nýtingu hafnarinnar í stað þess að kosta miklu til viðhaldsdýpkunar á ári hverju. Árið 2020 var ráðist í óháða úttekt á höfninni sem leiddi í ljós að miklar og kostnaðarsamar endurbætur þyrftu að eiga sér stað á höfninni og innsiglingu hennar væri markmiðið að ráða bót á framtíðarnýtingu hennar. Úttektin takmarkaðist þó við fyrirliggjandi gögn sem komu einkum frá Vegagerðinni. Stjórnvöld þurfa að mati Ríkisendurskoðunar að taka afstöðu til þess hvort ráðist verður í slíkar endurbætur.
  3. Vanda hefði þurft betur undirbúning og kaup á botndælubúnaði. Að mati Ríkisendurskoðunar hefði Vegagerðin þurft að ígrunda betur kaup á botndælubúnaði fyrir Landeyjahöfn. Fljótlega eftir að búnaðurinn kom til landsins árið 2020 kom í ljós að afköst hans myndu ekki réttlæta kostnað við uppsetningu og var því hætt við verkið í miðjum klíðum. Um var að ræða kostnaðarsama fjárfestingu sem reyndist ekki grundvöllur fyrir. Þó svo að eitthvert gagn sé af fjárfestingunni og framkvæmdum henni tengdum sem nýtist til frambúðar við Landeyjahöfn beinir Ríkisendurskoðun því til Vegagerðarinnar að vanda betur undirbúning verka sinna í framtíðinni.

Skjáskot/Úr úttekt Ríkisendurskoðunar.

Umsagnir og viðbrögð

Viðbrögð innanríkisráðuneytis

Tillaga 2: Ráðast þarf í heildstæða úttekt á nauðsynlegum úrbótum

„Hvað varðar tillögu Ríkisendurskoðunar um að ráðast þurfi í heildstæða úttekt á nauðsynlegum úrbótum á Landeyjahöfn (tillaga 2) vill ráðuneytið ítreka eftirfarandi: Í kjölfar óháðrar úttektar á Landeyjahöfn í október 2020 fól ráðuneytið Vegagerðinni að afla aukinna upplýsinga um núverandi aðstæður í Landeyjahöfn og jafnframt greina ráðstafanir sem brýnar væru til að tryggja aðstæður við höfnina. Reiknað er með því að þeirri vinnu ljúki á þessu ári og í kjölfarið verði hægt að taka afstöðu til næstu skrefa, m.a. hvort fýsilegt sé að ráðast í umfangsmiklar aðgerðir til þess að bæta enn nýtingu hafnarinnar og draga úr árlegum dýpkunarkostnaði.“ 

Viðbrögð Vegagerðarinnar

Tillaga 1: Færa ber kostnað við viðhaldsdýpkun sem rekstrarkostnað Landeyjahafnar

„Ljóst er að frá því að höfnin opnaði hefur farið mikill tími í að þróa dýpkunaraðferð sem hentar til þess að viðhalda dýpi í Landeyjahöfn. Slíkt er kostnaðarsamt og stór hluti af miklum kostnaði fyrstu árin er rakinn til þess. Ekkert dýpkunarverkefni á Íslandi, og þó víðar væri leitað, er jafn krefjandi og í Landeyjahöfn og því var mikilvægt að þróa aðferðir sem geta virkað. Sem dæmi var árið 2015 ráðist í umtalsverða dýpkun framan við höfnina í þeirri von um að hún myndi nýtast sem „buffer“ fyrir veturinn. Sú aðferð reyndist ekki virka og var því ekki reynd aftur. Kostnaðurinn það ár er vegna þessa.“ 

Tillaga 3: Vanda hefði þurft betur undirbúning og kaup á botndælubúnaði

„Verkefnið um breytingu á Landeyjahöfn var mjög mikilvægt varðandi kyrrð innan hafnar. Rafvæðing skipsins hefði ekki verið möguleg án þessarar framkvæmdar þar sem ekki er hægt að hlaða skipið nema í mikilli kyrrð. Veglagning út á garðsenda er mikil öryggisaðgerð en ef til þess kemur að um óhapp eða slys verði getur skipt sköpum að geta ekið út á garðsendana í björgunaraðgerðum. Ekki má gera lítið úr þessum framkvæmdum þó svo að hinn hluti verkefnisins, sem sneri að botndælubúnaði, hafi ekki verið nógu vel ígrundaður. Vegagerðin tekur undir það mat Ríkisendurskoðunar.“

Heildarkostnaður við dýpkun Landeyjahafnar á árunum 2011‒20 hefur numið um 3,7 ma.kr. en í áætlunum Siglingastofnunar var gert ráð fyrir að sami kostnaður myndi nema um 600 m.kr. fyrir sama tímabil (á verðlagi 2008) eða um 900 m.kr. miðað við verðlag hvers árs. Kostnaður við dýpkun hefur því verið um fjórfaldur á við upphaflegar áætlanir. 

 

Eyjar.net mun fjalla nánar um stjórnsýsluúttekt Ríkisendurskoðunar á Landeyjahöfn næstu daga.

Mannlíf og saga - hlaðvarp

2.Mars'21

Fylgstu með hlaðvarpinu Mannlíf og saga. Hlaðvarpsþættirnir eru aðgengilegir hér á Eyjar.net og einnig á helstu veitum, svo sem Spotify. Sjá nánar hér...

Fáðu nýjustu fréttirnar beint í æð

10.September'18

Með því að fylgja Eyjar.net færðu nýjustu fréttirnar frá Eyjum beint í æð. Smelltu hér til að fara á facebook-síðu Eyjar.net.

Má bjóða þér að auglýsa hér?

23.Júní'22

Hér má auglýsa allt milli himins og jarðar! Sendu línu á [email protected] og saman finnum við lausn sem hentar þér.

Smáauglýsingar

Hér getur þú með einföldum hætti auglýst það sem þú þarft að koma á framfæri allt frá einum sólarhring uppí einn mánuð. Einfaldur greiðslumáti Þú greiðir fyrir auglýsinguna með kreditkorti. Verð kr. 500,- per sólarhring. Um auglýsinguna Stutt fyrirsögn, hámark 35 tákn. Hnitmiðaður texti, hámark 130 tákn. Mynd á JPG sniði, verður sköluð í 130x100 díla (pixel).