Sekur uns sakleysi er sannað

22.Desember'08 | 08:41

Lúlli Lúðvík

ÉG HAFÐI orð á því í sjónvarpsþætti fyrir skömmu að nauðsynlegt væri að gæta varúðar í opinberri umræðu, ekki síst á viðsjárverðum tímum eins og okkar. Tilefnið var sleggjudómar, brigsl og ásakanir um svindl og lögbrot á hendur nafngreindum einstaklingum, án þess að nokkur rannsókn staðreynda lægi þar að baki.

Um þetta eru mýmörg dæmi á undanförnum vikum og í hópi ásakenda eru jafnvel þeir sem fá greidd laun af almannafé í þeim tilgangi að skýra og skerpa opinbera umræðu.

Sjónarmiðið er einfalt, en mjög mikilvægt: Ein af grundvallarreglum réttarríksins er að hver maður skuli teljast saklaus uns sekt hans er sönnuð. Hvorki fjármálakreppa né reiði og úlfúð réttlæta að horfið sé frá þessari reglu.

Af sumum viðbrögðum skynjaði ég að andrúmsloftið var líklega enn alvarlegra en ég hugði. Einföld árétting á mikilvægri réttarreglu var víða túlkuð sem vörn fyrir spillingu, misnotkun almannafjár og jafnvel glæpi. Maður sem talaði svona hlaut að hafa eitthvað að fela - eða hvað?

Rógburðurinn
Eftirleikurinn er lærdómsríkur. Fljótlega var dregin upp gömul saga um meinta snekkjusiglingu mína með „útrásaraðlinum", þar sem allt flaut í kampavíni og gott ef ekki einhverju verra. Þessa sögu var reynt að fá Jón Gerald Sullenberger til að „staðfesta" í mjög sperrt eyru viðmælanda síns í Ríkissjónvarpinu. Tókst þó ekki.

Svo æstust leikar og birtast tóku á vefnum og dreifast með tölvupósti ævintýralegar ásakanir um hinn spillta Lúðvík Bergvinsson. Hann mun vera í slagtogi með fjárglæframönnum, eiga tugi eða hundruð húseigna í Reykjavík sem hann eignaðist með braski og lánum á sérkjörum hjá bönkunum, sem nú hafa verið afskrifuð svo nemur mörgum milljörðum. Heppinn Lúðvík. Þar að auki er hann á móti því að bankahrunið verði rannsakað og skyldi engan undra, svo gerspilltur sem maðurinn er. Í sömu skrifum er „fjallað um" heljarmikla spillingu annarra nafngreindra alþingismanna.

Ég vík að staðreyndum málsins á eftir, en fyrst þetta: Markmiðið með slíkum söguburði, algerlega tilhæfulausum ásökunum, er augljóst - það er að meiða og valda tjóni. Í mínu tilviki má leiða að því líkur að upphafsmönnum hafi orðið nokkuð ágengt - a.m.k. tímabundið - enda hafa sögurnar ítrekað verið teknar upp og einhverjir tekið þær trúanlegar. Ástandið í samfélaginu skapar kjöraðstæður fyrir þá sem vilja koma slíku og þvíumlíku á framfæri, enda hafa stjórnvöld ekki upplýst almenning sem skyldi um það sem er að gerast. Leyndin skapar tortryggni.

Einn þeirra sem varð hált á svellinu og lagði trúnað á þessar sögur er rithöfundurinn og sagnamaðurinn Einar Már Guðmundsson, sem fer mikinn í grein í Morgunblaðinu í síðustu viku og krýnir mig sem „eitt af andlitum spillingarinnar", hvorki meira né minna. Einar Má þekki ég ekki - hef reyndar aldrei við hann rætt - en þrátt fyrir sagnahæfileikana leyfi ég mér að draga í efa að hann sé höfundur þeirra sagna sem hann byggir viðhorf sín á - miklu heldur fórnarlamb flökkusagna.

Staðreyndirnar
Staðreyndir um söguburðinn eru þessar: Fyrir rúmlega áratug heimsótti ég gamlan vin minn á Flórída. Sá bauð mér að koma með sér að skoða snekkju sem einhver Jón Gerald Sullenberger hefði með að gera, en hans hafði ég aldrei áður heyrt getið. Við sigldum í um stundarfjórðung á milli bryggjusporða, en bryggjan var í um 50 metra fjarlægð frá heimili vinar míns. Þar voru ekki fleiri viðstaddir og ekki bar fleira til tíðinda. Þetta hefur Sullenberger staðfest.

Í nokkur ár hef ég átt hlut í félagi sem hefur átt fasteignir. Í dag á félagið fasteign í Reykjavík. Þegar bankarnir komust í ríkiseigu ákvað ég að segja mig úr stjórn þess, vegna hættu á hagsmunaárekstrum. Félagið hefur aldrei fengið lán á sérkjörum í bönkum, engar skuldir hafa verið afskrifaðar, ekki ein einasta króna.

Sannleikurinn er líka sá að ég hef lagt ríka áherslu á að vönduð rannsókn fari fram á öllu sem tengist þeirri stöðu sem nú er uppi í íslensku samfélagi. Þeirri rannsókn eiga að stýra hæfustu einstaklingar sem völ er á, innlendir sem erlendir. Þetta hef ég ítrekað sagt bæði í ræðu og riti. Að gefnu þessu tilefni má einnig rifja upp að enginn alþingismaður gangrýndi jafn mikið og hart þá aðferðafræði sem notuð var við einkavæðingu bankanna - einkum Búnaðarbankans árið 2003 - og sá sem þetta ritar.

Uns sakleysi er sannað
Hér mætti hafa langt mál um ábyrgð fjölmiðla þegar áburður af þessu tagi fer af stað. Því miður hefur mér sýnst að fjölmiðlar velji oft þá leið að elta gróusögurnar, í stað þess að leita upprunans, rannsaka heimildir og fjalla um staðreyndir. Því má heldur ekki gleyma, að vefsíður eru líka fjölmiðlar og þeir sem þeim stýra bera ekki síður ábyrgð en ritstjórar og fréttastjórar hefðbundnu miðlanna. Víða á vefnum eru gróðrarstíur flökkusagna, en líklega er óhætt að fullyrða að ríkisstarfsmaðurinn Egill Helgason hafi á vef sínum og í þáttum gengið einna lengst í að birta, viðhalda og taka undir alvarlegar, en algerlega órökstuddar ásakanir og óþverradylgjur. Það er orðið hans hlutskipti í íslenskri fjölmiðlun.

Það er mjög alvarleg þróun að „samfélagið" „taki af lífi" einstaklinga og hópa sem ekkert hafa til saka unnið. Slík umræða er vel til þess fallin að fæla frá búsetu í landinu hæft fólk sem ella tæki fullan þátt í þeirri endurreisn og uppbyggingu sem framundan er. Tjónið yrði fyrst og fremst samfélagsins.

Ég vík mér ekki undan umræðu um opinber störf mín. Tel hana afar eðlilega. Ég sit hins vegar ekki hljóður undir því ámæli að vera spilltur þingmaður. Enn síður get ég látið því ómótmælt að Íslendingar taki það upp sem reglu, að sérhver sé sekur þar til hann hefur sannað sakleysi sitt.

Höfundur er alþingismaður.

Viðhorfskönnun til samgangna og bæjarmála

2.Nóvember'18

Áhugavert efni - Hér getur þú skoðað viðhorfskönnun til samgangna og bæjarmála í Vestmannaeyjum sem Eyjar.net lét gera í október 2018.

Allt fasteignir - Fasteignasalan Eldey

27.Október'17

Fasteignasalan Eldey Vestmannaeyjum. Sími: 861-8901. Arndís M. Kjartansdóttir löggiltur fasteigna-, fyrirtækja- og skipasali. Goðahrauni 1. disa@alltfasteignir.is / www.alltfasteignir.is

Fréttaskot - Eyjar.net

31.Janúar'18

Ertu með athyglisverða ábendingu eða frétt?
Sendu okkur línu á eyjar@eyjar.net - Fyllsta trúnaðar gætt.

Má bjóða þér að auglýsa hér?

15.Janúar'18

Hér má auglýsa allt milli himins og jarðar! Sendu línu á auglysingar@eyjar.net og saman finnum við lausn sem hentar þér.